Instrumentum pacis inter Tigurinos & Bernenses, primos Hel vetiae Cantones Evangelicos, & Quinque Pagos Catholicos, Lucernen ses , Urios, Suitios, Underwaldios & Tuginos, d. ie 18. Julii & 9 atque 11. Augusti A. nno MDCCXII. compositum. In Linguam Latinam ex Originali Germanico fideliter translatum. Tiguri, Ex Typographeo Bodmeriano.

In nomine Sacro Sanctae & In dividuae Trinitatis, Patris, Filii & Spiritus Sancti, Amen!

Manifestum notumque sit om nibus: Posteaquam communi no strum omnium cum moerore inter Helvetios, tum Tigurinos atque Bernenses, tum Lucernenses, Urios, Suitios, Underwaldios atque Tuginos, lis & dissensio pro pter Toggenburgiorum gravamina atque querimonias est exorta, quae tractu temporis eo sensim processit, ut dispo nente ita divino Numine non in Toggio solum Abbatis que S. ancto Gallensis ditione, sed & in Communibus Provinciis, cumprimis in Comitatu Badensi & Libera Provincia ad ar ma deventum sit, summa Tigurini cum Bernensibus neces sitate compulsi, non tantum, ut rebus suis consulerent, Comi tatum Badensem cum Libera Provincia eiusque oppidis, Ba da , Mellinga, Bremogarto occuparunt, sed & Turgo viam atque Rheguscos venire in fidem suam & sibi iura mentum dicere coegerunt. Quam ob rem caeteri Helvetiae Cantones, Glaronenses, Basileenses, Solodurii, Schaphusia ni , Abbatiscellani, Sangallenses atque Biennenses pro iusta sua solicitudine, qua pro conservanda almae Patriae liberta te, tanto cum sudore & sanguine parta, afficiebantur ad re conciliandam pacem, publica Comitia XIII. Cantonum & Sociorum Arburgum primo & Oltam indixerunt, mox A rovium ob opportuniorem loci situm communi omnium consensu convocarunt. Quo loco cum Cantonum omni um Legati comparuissent, indefesso illorum studio curaque eo perducta tandem res est, ut inter Tigurinos & Bernenses cum Lucernensibus Uriisque die 18. Julii A. nno MDCCXII. pax sancita, in tabulas relata atque Legatorum nomine Can tonum suorum subscribentium manu sigilloque munita fue rit. Quam cum Suitii, Underwaldii Tuginique acceptare nollent, res in apertum bellum & funestiores hostilitates eru pit, donec tandem omnium Cantonum XIII. Sociorumque Arovii denuo convenientium, qui ad sarciendam pacem plena potestate a supremis suis Magistratibus instructi accesserunt, insigni solertia & solicitudine provida omnis discordia ad spirante divina gratia & extincta &, si annuet Deus omnium votis, in perpetuum penitus sublata est, idque eo modo atque ordine, quo per capita deinceps dicemus.

Amplissimorum autem Legatorum nomina haec sunt:

Tigurinorum : Joh. annes Jacobus Escher, Reipubl. icae Consul. Joh. annes Jacobus Huldrich, Proconsul.

Bernensium : Samuel Frisching, Dominus in Rümlingen, Signifer Civitatis. Christophorus Steiger, Quaestor. Abra ham Tscharner: omnes Senatores.

Lucernensium : Joh. annes Martinus Schweizer, Dominus in Bunast, Schultetus & Signifer Civitatis. Leonhardus Fran ciscus von Fleckenstein, Proconsul & Signifer Civitatis. Ca rolus Antonius am Rhein, Senator & Tribunus militaris.

Uriorum : Carolus Alphonsus Bessler, designatus Landa mannus & Labarophorus. Josephus Antonius Puntiner, Re gionis Capitaneus, Colonellus & Landamannus. Sebastian Jauch, Regionis Scriba.

Suitiorum : Josephus Franciscus Erler, recens designatus Landamannus. Gilg Christophorus Schorno, Landaman nus.

Underwaldiorum supra Sylvam : Conradus von Flüh, Landamannus. Nicolaus im Feld, Ex Landamannus & Laba rophorus. Infra Sylvam : Sebastian Remigius Kaiser, Landa mannus & Regionis Capitaneus. Ignatius Stulz, Ex-Landa mannus.

Tuginorum : Beatus Jacobus zur Lauben vom Thurn und Gestelenburg, Dominus zu Hembrunn und Angligken, E ques, Ex-Landamannus, & Regionis Capitaneus. Wolffgang Damianus Muller, Quaestor. Christianus Hermann. Galläter ex Valle Egeria. Oswald Heggeli, Ex-LandamannusKorrigiert aus: Ex-Landamnnus. Monta nus: Senatores omnes.

Glaronensium : Joh. annes Henrich Zwicki, Landamannus. Jacobus Gallati Pro Landamannus & Senator.

Basileensium : Joh. annes Balthasarus Burckard, Consul. Chri stophorus Burckard, Deputatus & Senator.

Friburgensium : Franciscus Philippus von der WeidIm deutschen Text sind als Abgesandte Fribourgs François Philippe de Lanthen-Heid und Franz Nikolaus von der Weid angegeben. Möglicherweise liegt in der lateinischen Fassung ein Abschreibfehler vor./ Se nator.

Solodurensium : Joh. annes Fridericus von Roll, Baro, Domi nus zu Emenholtz, Urbis Signifer, Eques. Joh. annes Jacobus Gluz, Eques, Quaestor, Senator.

Schaphusianorum : Michael Senn, Consul. Melchior von Pfisteren, Proconsul.

Abbatiscellanorum Interiorum : Paulus Sauter, Landaman nus. Exteriorum : Lorenz Tanner, Landamannus.

Sangallensium : Christophorus Hochreutener, Archi- Grammateus, I. uris U. triusque D. octor & Senator.

Biennensium : Petrus Haas, Urbis Signifer & Senator.

I. In ius & ditionem Tigurinorum & Bernensium con cedit totus Comitatus Badensis cum Oppidis, vicis, agris, civibus, subditis; oppidum etiam Bremogartum, cum iuri bus supremis, privilegiis & si quae alia ad eos pertinent, sine exceptione ulla.

In Libera Provincia linea Regionis fines signatura a Lunkhofen usque ad Farwangen quamprimum ducatur, ita ut, quicquid infra hanc lineam iacet, ad Tigurinos & Bernen ses pertineat; quae vero supra hanc lineam sunt, Cantonibus Imperantibus porro pareant. Nova autem linea non nisi su premum Dominium seu Regionis limites denotabit, & qui dem ita, ut cuique ius suum, reditus, decimae, pascua promi scua, Sylvae aliique proventus, quamvis hac linea secentur ac disiungantur, salva integraque permaneant.

Cives Urbis Steinae cis Rheni pontem habitantes cum banno Fundi communis, & quae eo continentur, a Prae fectura Turgaea & summa Turgoiae iurisdictione eximun tur, ad urbem Steinam spectaturi in posterum; salvis tamen Bernensium, Friburgensium & Solodurensium, quae hacte nus heic habuerunt, iuribus.

Tigurini contra atque Bernenses pollicentur Catholicis liberum in supra dictis oppidis atque ditionibus Religionis suae exercitium; pollicentur etiam, Fundationes se, Caeno bia, Caenobiorum bona, facultates, iura, privilegia, proven tus, reditus, decimas nec non interiores & exteriores Topar chas eorumque & aliorum iura sarta tecta conservaturos & defensuros; pollicentur porro oppidum Badam eiusque Cives ita habituros sese clementer, ut ex clementia ipsis prae standa perpetui gaudii sensum sint percepturi.

Pollicentur praeterea Collegio St. Verenae, quod Zur zachi fundatum est, cum Praepositura Decanatus, Hierophy lacium, Canonicatus vel aliud etiam minus munus Ecclesia sticum vacabit, vacanti muneri successorem ex Quinque Pa gis &, cum idem munus denuo vacabit, vel ex omnibus Pagis Catholicis vel ex Provinciis Communibus oriundum ali quem atque ita deinceps alternatim se semper praefecturos; Regale etiam, quo hucusque praefectus gaudebat, illibatum relicturos.

Quinque Pagis Catholicis non minus atque caeteris Hel vetiis atque Helvetiorum Sociis, vi foederum & more hucus que inter nos observato, per terras a nobis iam occupatas li ber transitus, liber commeatus, liberum commercium datur ita, sine novo solvendorum tributorum aut vectigalium one re, prout huius iuris reciproci vices Tigurini & Bernen ses merito exspectant & reposcunt. Quae tamen ita intelli genda sunt, ut quicunque intra biennium ab hoc tempore cum opibus suis alio, non tamen extra Helvetiae limina, abi bunt, immunes sint a detractionis onere. Qui vero post ex actum biennium veteres mutare sedes etiam intra communis Patriae fines cogitant, demigrationis & immigrationis con sueta onera ferant, Salvo iterum, quod in his terris Glaro nenses habent iure veteri.

II. Tigurini & Bernenses retinebunt (reservato etiam hic suo Glaronensibus iure) urbem Rapersvilam cum ponte, Villa, vectigalibus & omnibus suis appertinentiis, secundum Capitu lationem d. ie 1. Augusti A. nno MDCCXII. utrinque consignatam vicum etiam e regione urbis situm Hurden cum spatio 3000 pedum communium, e medio vico circumquaque dinumeran dorum. Cautum etiam est, ut vici huius sessores libero reli gionis suae exercitio, ecclesiasticis & secularibus iuribus, pri vilegiis & bonis suis nemine prohibente fruantur, inteme rato etiam iure, quod in Suitiorum Territorio habuerunt; hactenus. Pactum quoque est, ut in vico hoc nulli aggeres, nulla munimenta ab hac illave parte excitentur, munimenta vero durante bello hoc recens exstructa, ad stabiliendam mutuam securitatem & concordiam, iterum diruantur.

III. Admittuntur Bernenses in CondominiumKorrigiert aus: Condominnium. Turga vii , Rheguscorum, Sarunetum & residuum Liberae Provin ciae tractum, hac scilicet lege, ut Tigurinis post finitam Prae fecturarum harum administrationem primi succedant.

IV. Quia Tigurini & Bernenses Turgaviorum & Rhe guscorum praefecturas iis, quorum imperio hactenus rege bantur, hac lege restituunt, ut in rebus Religionem & Regi men Politicum spectantibus paritas aequitasque iuris antea introducatur & stabiliatur: ita convenit, ut ad evitandas in Communibus Provinciis controversias futuras iustam que & pacificam gubernationem instituendam, Evangelici in Provinciis Communibus, in quibus utraque Religio viget, pari cum Catholicis iure in rebus ad Religionem & cultum divinum pertinentibus ex aequo gaudeant, & quod utrisque quoad religionis exercitium particulariter proprium est, eo citra controversiam fruantur.

In rebus summa Regalia concernentibus, quaeque com munis Regiminis, Politiae, Provinciarum Bellique leges at tinent, suffragiorum numerus nihil decidat, sed si senten tiae variant, prout cum rem controversam cum Religio ne nihil commune habere Pars altera asserit, altera con tendit ipsam etiam Religionem per causam involvi, neque Communibus Provinciis Imperantes Cantones maiore suf fragiorum numero quicquam obtrudant neque Praefecti eo rum controversias disceptent, sed in publicum Imperanti um Cantonum omnium Conventum eas reiiciant integras, in quo per pares numero utriusque Religionis iudices vel amice componantur vel aequo iuri subjiciantur. In aliis vero ca sibus Imperantes Cantones quicquid pluribus suffragiis deci derint, ratum esto.

Et quemadmodum Catholicis conceditur, ut res ad Re ligionem ipsorum & disciplinam Ecclesiasticam spectantes, matrimonialia item & quae Fori Matrimonialis sunt, notus Re ligionis Catholicae iudex metiatur & diiudicet, ita penes Ci vitatem Tigurinam solam, tanquam iudicem Evangelicum, erunt tum potestas in Pastores Evangelicos, tum quae ad Re ligionem Evangelicam, ad disciplinam Ecclesiasticam, ad constitutionem & administrationem Scholarum & iudicium rerum matrimonialium pertinent. Praeceptores vero aliis in rebus, excepta informatione iuventutis & rerum sacrarum instillatione, seculari sive civili iudici subsint porro. Ubi ve ro huius vel illius Religionis cultores scholam hucusque communem disiungere vel novam sibi condere volent, libe rum hoc illis esto, si propriis id sumtibus faciant.

Nulla etiam Pars ad alterius Religionis ritus & ceremo nias s. uas amplectendas vel ad id, quod cum Confessione eius non convenit, cumprimis non ad festorum dierum observan tiam, compellenda est. Et quemadmodum in Religione sua eiusque ceremoniis & Processibus Ordinis sacri Pompisque solemnibus non interpellantur, illuduntur, vexantur Ca tholici, Ita etiam Evangelici in Religione sua & ceremonia rum sacrarum exercitio impediri, illudi, vexari non debent. Similiter & Praefectis & Subditis iuramentum, cum praestan dum est, Religionis, quam profitentur, ritibus conveniens imponendum est.

Complacuit praeterea, ut Aedes sacrae vitandae & tol lendae omnis confusionis futurae causa ab iis, qui primi die bus Dominicis illas frequentant, inde a verno tempore in Autumnum usque hora VIIIa. & ab Autumno usque in Vernale tempus hora IX. matutina evacuandae cedant aliis, nisi forte inter utramque Partem de alia hora, quam & in fu turum observare sponte velint, iam convenit, tum ut Aedes illae utrisque per hebdomadam ad ordinaria & extraordina ria procuranda Sacra sine impedimento promiscue pateant. Quem in finem si quae Pars clavibus ad Aedes sacras & Aedi tuo destituatur atque Aedituum & claves desideret, gratifi cetur Parti desideranti Pars altera; ita tamen, ut ea Templi pars, quam Chorum appellant, & Altare ex communibus Ec clesiae bonis, quam minimo fieri potest spatio, claudantur; tum ut Evangelicis, sicubi Baptisterio carent, Baptisterii ponendi copia haud gravatim detur, tum ut Religioni utri que proprium Caemiterium iustae capacitatis, in quibus con suetis sibi ritibus defunctos contumulent, concedatur.

Convenit praeterea ut, si qui ad Sacra sua proprias Ae des moliri cupiant, suis eas moliantur impensis, iisque utan tur solis, cumque Parte altera ob ius prioris Templi, quo cedunt, transigant.

Si qui sive huic sive illi Religioni addicti Templum, quo hucusque coniunctim utebantur, accessione nova protende re & amplificare suis impendiis velint, liberum hoc illis esto, hac tamen cum conditione, ne nova structura ista Religio num ambarum exercitio fraudi sit vel Catholicorum altaria & Sacraria damnum inde & detrimentum patiantur. Evan gelici, cum maioris compendii & commoditatis gratia Tem plum aliud in vicinia adire gestiunt, adibunt illud nemine praepediente.

Caetus, in quibus sola Evangelica doctrina docetur, Bo na Ecclesiae, qualiacunque illa sint & ex quibuscunque rebus constent, soli possidebunt & administrabunt ipsi. Similiter Catholicis iis in locis, in quibus sola illorum dogmata incul cantur, Bonorum Ecclesiasticorum administratio committi tur. In illis vero locis, in quibus Religionis utriusque exer citium obtinet, Bonorum Ecclesiasticorum nondum divi sorum seu communium ratio & natura inquiratur, opes elee mosynis erogandis destinatae pro numero Auditorum utri usque Religionis dividantur; pars bonorum necessitate exigente ad Campanas & Templorum structuras impen denda in aequas particulas secetur, utrisque sua portio asser vanda & administranda tradatur, & quae hac occasione im pensae fiunt, aequaliter ferantur. Caput seu sors ipsa pecu niae non minuenda sed augenda potius. Quod ad procuran da sacra sua ex reliquis utraque Pars hucusque accepit, acci piat porro. Utriusque denique Religionis consortes ad cul tus non sui sustentationem in posterum nihil amplius confe rent.

Collatores munerum Ecclesiasticorum, quae ad Syno dum Tigurinam pertinent, ex tribus Canditatis idoneis, qui hinc ipsis indicabuntur, unum eligent & pastorum electo rum aedes sartas tectasque praestabunt.

Bona, quae Pastores in Communibus Provinciis Ger manicis denascentes relinquuntKorrigiert aus: relinquuut., immunia sint a detra ctione.

Quia Rheguscorum Provinciale Mandatum perperam instituta quaedam non tantum continet, sed & res ad Religio nem pertinentes confundit & miscet, necessaria eius emen datio visa fuit: Instrumentum quoque Pacis Provincialis A. nno 1531 conditum refigere & rescindere, Recentem vero Pa cificationem nomine Landsfriden insignire placet, cui Pro vinciae Praefecti, Ecclesiastici & Civiles Toparchae & Mune rum Ecclesiasticorum Collatores adstricti alligatique sint.

Ut in iure dicundo & odium & gratia omnis absit, ad di gnitates & munera utriusque Religionis consortes promiscue provehantur, ita ut quemadmodum Provinciae Scriba in Turgoia Catholicus manet, vicissim apud Turgavios Lan damannus semper Evangelicus erit.

Munus Scribae Provincialis apud Rheguscos semper ad ministrabit scriba Evangelicus. Proximus ab eo praefectus Religionis Catholicae membrum esto, constituendum a Summis Magistratibus Catholicis, eiusdem dignita tis & ordinis futurum, quo erit Evangelicus Praefectus apud Sarunetes, & quo Cantones Imperantes commu ni consilio ipsum esse volent. In haec autem Scribarum & Landamannorum officia post singula decennia novi surroga buntur Successores, Catholico veteri novus Catholicus & vice versa Evangelico veteri novus Evangelicus. Ipsa autem electio, cum muneri vacanti Catholicus praeficiendus est, penes Catholicos, cum Evangelicus designandus est, penes Evangelicos erit.

Conventum etiam est, ut in omnibus Comitiis seu Con ventibus Publicis, cum vel Ecclesiastica vel civilia tractantur, & Reformatus & Catholicus Protocollista Sessionibus com munibus intersint, eorum Protocolla inter se conferantur & quae transiguntur, in publico Consessu exscripto reciten tur.

Reliqua Civilia & Militaria officia, qualia sunt Subprae fecti, Provinciales iudices, Provinciae Apparitores, Duces circulorum, Centuriones ex utraque Religione pari numero legantur. Gynopedii quatuor Causidicis Catholicis in prae sentiarum addantur duo Reformati: ubi verae ex Catholicis duo e vita discesserint, quatuor Causidici, duo nempe Evan gelici & duo Catholici in futurum tantum sunto.

In locis, in quibus Reformati cum Pontificiis mixtim de gunt, haec in Minoribus Iudiciis circa Praetores & iudices constituendos observanda Lex est: Sicubi incolarum huius vel illius Religionis numerus altero tanto major erit, iudi cum etiam numerus ex eadem Religione creandorum tanto maior erit, ubi vero numerus non prorsus altero tanto ma ior fuerit, pari tum numero iudices ex utriusque Religionis civibus creabuntur. Ipsum vero Dicasterium alternis vici bus Praetorem modo Evangelicum, modo Catholicum ha bebit.

Orphani suae Religionis tutores habeant. Peregrini sine Imperantium Cantonum consensu non in popularium seu in digenarum numerum, populares ubi civitatis & parochiae iure destituuntur, invitis Civibus plerisque, non in catalo gum Civium vel Parochialium vel Municipum vel Incola rum recipiantur. Non ipsi etiam Praefecti, non Toparchae, sub praetextu dimidii suffragii, hos civitate donandi ius ha beant.

Empta in manus mortuas, h. oc e. st ad possessores perpetuos non veniant. Solis Cantonibus Imperantibus, si & caetero rum Cantonum Imperantium consensum decenter rogave rint, huiuscemodi emptionis ius esto.

Accusatores, testes, delatores clandestini non amplius au diendi. Duro imperio, immodicis Dicagraphorum impen diis aliisque sumtibus iniquis subditi non premendi, sed cle menter & paterne habendi.

Quod si inter Cantones Imperantes exardescat bellum (quod Deus clementer averruncet) nemo ex illis, quamvis plurium suffragantium Cantonum numero suffultus, a Com munibus subditis ius postulandi auxilii habet. Subditi me dios se gerant, non copiis, non pecunia, non annona, non alio auxilio, sed piis ad Deum precibus pro concilianda pace, discordes iuvent.

Cautum etiam est, ne quis in Communibus Provinciis, si ve Sacri sive Politici Ordinis, munimenta aggeresveKorrigiert aus: aggreesve. sive parvos sive magnos, sive regulares sive irregulares sub quo cunque praetextu sine Imperantium Cantonum communi consensu moliatur.

Rei capitis cum Evangelicae tum Pontificiae Religionis ad demutandam fidem nullo modo compellendi. Si reus, dum sententia ampliatur & differtur, suae Religionis pasto rem efflagitet, iustis eius precibus officium hoc praesente ali quo praefecto non denegabitur. Quod si verae lata in illum iam sententia est, pastori, quem expetit, aditus ad eum nemi ne obstrepente pateat, remotis etiam arbitris; Condemna tum Pastor etiam ad locum supplicii comitabitur.

Ad vitandas rixas & contentiones omnes rixarumqueKorrigiert aus: rixaruumque. occasiones, convitia, probra & dicta mordacia neque Eccle siastici neque Politici Ordinis ulli pro suggestu, in foro vel a libi locorum loquendo scribendove invicem iaciant. Qui se cus fecerint, gravi animadversione coerceantur. In publicis & privatis congressibus tum ore tum calamo altera Religio Evangelica, Catholica altera appelletur.

In rebus ad forum pertinentibus, in Successionibus, Haereditatibus, Collocationibus pari omnes iure eademque pertica sine Religionum discrimine tractandi sunt: In confe rendis praediis beneficiariis, quae Feuda vocant, a beneficia rio nihil, quod cum Religione eius pugnat, exigendum est.

V. Pace hac omnino etiam comprehenduntur diserte non tantum Helvetii Sociique nostri & Clientes in genere omnes, sed & illi, qui his vel illis Partibus consilium & ope ram suam in hoc bello commodarunt.

VI. Tigurini, Bernenses & Quinque Pagi Catholici omnibus, qui flagrante bello has vel illas partes sequi vel mis sis etiam auxiliis iuvare vel negatis irritare sustinuerunt, quin etiam iis, qui Tigurinis & Bernensibus coacti sese dedide runt, vel etiam dedere sese sponte & in fidem atque clientelam eorum conferre voluerunt, plenam amnistiam & accepta rum iniuriarum oblivionem pollicentur, quae ipsos a delicti sui culpa Korrigiert aus: suiculpa. immunes praestet.

VII. Bello capti post solutos pro datis cibariis sumtus utrinque permutabuntur, & quia Tigurini & Bernenses nu mero & dignitate longe plures captivos habent, ut animum suum candidi amoris mutui desiderio ardentem demonstrent, omnes post publicatam pacem & soluta cibaria sine λύτρῳ ad suos remittent gratis. Eodem tempore liberi commercii u sus per omnem Helvetiam restituetur. Merces, aes alienum, rationes & quae alia nomina quisque ante bellum in locis di versis vel habuit vel deposuit, ad Dominum & possessorem suum pristinum postliminio redibunt.

VIII. Abbas, Decanus & Conventus St. Gallensis, si cum Tigurinis & Bernensibus propter Toggium & terras bello occupatos pacem reconciliare recusent, promittuntKorrigiert aus: promitunt. Can tones reliqui omnes cum Sociis se ad stabiliendam bona fide & confirmandam in Helvetia tranquillitatem eos, donec de pace convenerit, neque in praesenti neque in futurum tem pus, neque directe neque indirecte adiuturos vel causam eo rum alia quam amicabili via suscepturos. Et quemadmodum Tigurini cum Bernensibus sedulo adnitenturKorrigiert aus: adnittentur., ut negotium hoc cum Abbate eiusque Conventu quantocius compona tur, Ita & quinque Pagi Catholici cogitatione omni cura que incumbent, ut amicis artibus promoveatur pax, quo ita tranquillis rebus respiret & felicitate pristina floreat ite rum dulcis Patria.

IX. Spondent in gratiam reducti Cantones, ut hono rem & amorem suum liquido testentur, quo tum Christia nissimi Regis ad Helvetios Legatum, tum Cantones in bello quietos prosequuntur, animumque a pacis studio non alie num declarent, nullam se de reposcendis impensis in bello fa ctis mentionem invicem in posterum iniecturos.

X. Pollicentur etiam daturos se operam, ut in Commu nibus Provinciis lites omnes, res molestae & acerbae, quae a nimorum rancorem & discidia diuturna pepererunt, sepul tae bona fide & extinctae iaceant, quae amor & concors inter Helvetios animus reflorescat iterum.

Quamprimum tandem Quinque Pagi praesentis Pacifi cationis ratihabitionem per certos Tabellarios in manus no stras tradent, hostilia, exactiones aliaque bellorum mala u trinque cessabunt militesque ab armis dimittentur.

Ad confirmandam dictorum fidem Amplissimi bello huc usque implicitorum Cantonum Legati pro sua, quam a summis Magistratibus acceperunt, potestate, supremam hu ius Pacificationis Tabulis manum imposuerunt; Omnes eti am Cantones XIII. Sociique faedera mutua sancte se invicem observaturos antiqua & Helvetica fide sposponderunt. Quem in finem, ut curae sibi esse almam pacem testarentur, Civita tum omnium publicis Sigillis praesentes Tabulas munive runt d. ie XVIII. Iulii & IX. atque XI. Augusti. Anno post natum Servatorem nostrum unicum Iesum Christum, MDCCXII.